I-US ayinalo ilungelo lokufundisa abanye ngentando yeningi

Indaba endala kakhulu. Ngisho nalapho ukukhokhwa kwezigqila kwakusemthethweni e-United States ngaphambi kweMpi Yombango yaseMelika (1861-65), izwe laphikelela ekuzivezeni njengesibonelo sentando yeningi emhlabeni. Ngisho nempi yombango enegazi elikhulu kunazo zonke eyake yalwiwa yinoma yiliphi izwe laseYurophu noma laseNyakatho Melika kuze kube yileso sikhathi ayishintshanga ukuzihlonipha kwalo kulokhu.

Futhi cishe izingxenye ezimbili kwezintathu zekhulu lama-20, ukuhlukaniswa okuhlazisayo nokunonya kakhulu - okuvame ukuphoqelelwa ngokubulawa kwabantu ngenkani, ukuhlushwa nokubulala - kwakwenziwa kuzo zonke izifundazwe zaseningizimu ye-US ngisho nalapho amabutho ase-US ebonakala sengathi alwa ukuvikela intando yeningi ezimpini ezingapheli, ngokuvamile egameni lababusi abangenasihawu, emhlabeni wonke.

Umqondo wokuthi i-US iyisibonelo sokuphela kwemodeli yentando yeningi kanye nohulumeni osemthethweni emhlabeni wonke awunangqondo ngokwemvelo. Ngoba uma "inkululeko" osopolitiki nabachwepheshe base-US abathanda ukuyikhuluma ngokungapheli isho lutho, kufanele kube yinkululeko yokubekezelela ukwehlukahluka okungenani.

Kodwa ukuziphatha okuhle okwenziwa yiziphathimandla zase-US ezilandelanayo eminyakeni engama-40 nangaphezulu kuhluke kakhulu. “Inkululeko” ikhululekile ngokusemthethweni kuphela ngokusho kwabo uma ihambisana nezintshisekelo zezwe lase-US, izinqubomgomo kanye nokubandlulula.

Abantu bahlanganyela embhikishweni wokusekela abantu base-Afghanistan ngomhlaka-28 Agasti 2021 eNew York City. [Isithombe/Ama-ejensi]

Lokhu kungenangqondo okusobala kanye nokuzivocavoca ngokuzikhukhumeza okungaboni kwasetshenziswa ukuze kuthethelelwe ukuphathwa okuncane kwe-US okuqhubekayo kanye nokuhlala phansi kwamazwe kusukela e-Afghanistan kuya e-Iraq kanye nokuba khona kwezempi kwe-US eSyria ngokuphambene ngokuphelele nezicelo eziveziwe zikahulumeni waseDamasko kanye nomthetho wamazwe omhlaba.

USaddam Hussein wayemukeleka ngokuphelele kuhulumeni kaJimmy Carter noRonald Reagan ngawo-1970 nango-1980 lapho eyala ukuba kuhlaselwe i-Iran futhi uma nje elwa nama-Iran empini enegazi elikhulu emlandweni weMpumalanga Ephakathi.

Waba “umfanekiso wobubi” kanye nobudlova emehlweni e-US kuphela lapho ehlasela iKuwait ephikisana nezifiso ze-US.

Kufanele kubonakale ngisho naseWashington ukuthi akunakwenzeka ukuthi kube nomodeli owodwa kuphela wentando yeningi.

Isazi sefilosofi sezombusazwe saseBrithani u-Isaya Berlin, enganginelungelo lokumazi nokufunda ngaye, wayehlale exwayisa ngokuthi noma yimuphi umzamo wokuphoqelela imodeli eyodwa kahulumeni emhlabeni, noma ngabe iyini, ngokuqinisekile uzoholela ezingxabanweni futhi, uma uphumelela, ungagcinwa kuphela ngokuphoqelela ubudlova obukhulu kakhulu.

Ukuthula nentuthuko yangempela ehlala njalo kuza kuphela lapho imiphakathi ethuthuke kakhulu kwezobuchwepheshe futhi enamandla kwezempi ivuma ukuthi kunezinhlobo ezahlukene zohulumeni emhlabeni wonke nokuthi azinalo ilungelo laphezulu lokuhambahamba zizama ukuzigumbuqela.

Lokhu kuyimfihlo yempumelelo yezinqubomgomo zezohwebo, intuthuko kanye nezobunhloli zaseShayina, njengoba zifuna ubudlelwano obuzuzisayo namanye amazwe kungakhathaliseki ukuthi alandela uhlelo lwezepolitiki kanye nemibono enjani.

Imodeli kahulumeni waseShayina, ekhulunywe kabi kangaka e-US kanye nabalingani bayo emhlabeni wonke, isize leli zwe ukukhulula abantu abaningi ebuphofwini eminyakeni engama-40 edlule kunanoma yiliphi elinye izwe.

Uhulumeni waseShayina ubelokhu enika abantu bakhe amandla okukhula kwezomnotho, ukuphepha komnotho kanye nesithunzi somuntu ngamunye ngendlela abangakaze bayazi ngaphambili.

Yingakho iShayina isibe yisibonelo esihlonishwayo nesilingiswa kakhulu senani elikhulayo lemiphakathi. Okuchaza ukukhungatheka kwe-US, intukuthelo kanye nomona ngeShayina.

Kungashiwo kanjani ukuthi uhlelo lukahulumeni wase-US luyintando yeningi uma eminyakeni engamashumi amahlanu edlule luye lwahola ukwehla kwezinga lokuphila labantu balo?

Ukungeniswa kwezimboni kwe-US okuvela eShayina nakho kwenze i-US yakwazi ukuvimbela ukukhuphuka kwamanani entengo nokunciphisa amanani ezimpahla ezikhiqizwe kubantu bayo.

Futhi, amaphethini okutheleleka nokufa kubhubhane lwe-COVID-19 abonisa ukuthi amaqembu amaningi ezinhlanga ezincane kulo lonke elase-US okuhlanganisa ama-Afrika aseMelika, ama-Asia namaHispanic - kanye namaNdiya aseMelika ahlala "evalekile" "ezindaweni zabo zokubhukha" ezimpofu - asabandlululwa ezicini eziningi.

Kuze kube yilapho lokhu kungabi nabulungisa okukhulu sekulungisiwe noma okungenani kulungiswe kakhulu, akufanele abaholi base-US baqhubeke nokufundisa abanye ngentando yeningi.


Isikhathi sokuthunyelwe: Okthoba-18-2021